|
Tychy (niem. Tichau) – to miasto przemysłowe położone na południu Polski, w województwie śląskim, w południowej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP) Od 20 września 2007 jest częścią Górnośląskiego Związku Metropolitalnego (jest jednym z miast założycielskich). Tychy zajmują 26. pozycję pod względem liczby ludności w Polsce i 46. pod względem powierzchni.
edytuj Podział administracyjny
Poniżej znajduje się lista dzielnic miasta wraz z podanym w nawiasie ulokowanie na terenie miasta:
edytuj Podział Śródmieścia
Śródmieście podzielone jest na 23 osiedla:
- osiedle "Anna"
- osiedle "Barbara" – również "podosiedla": "Balbina" B–1, B–2
- osiedle "Celina" – również "podosiedla": C–1, C–2, C–3
- osiedle "Cztery Pory Roku"
- osiedle "Dorota" – również "podosiedla": D–1, D–2, D–3, D–4
- osiedle "Ewa"
- osiedle "Felicja" – również "podosiedle": F–1, F–2, F–6
- osiedle "Genowefa"
- osiedle "Honorata" – również "podosiedla": H–1, H–2, H–4, H–5, H–6, H–7
- osiedle "Karolina"
- osiedle "Lucyna"
- osiedle "Łucja"
- osiedle "Magdalena"
- osiedle "Natalia"
- osiedle "Olga" – również "podosiedla": O–1
- osiedle "Paulina" – również "podosiedle": P–1
- osiedle "Regina" – również "podosiedle": R–1
- osiedle "Stella" – również "podosiedle": S–1 (Osiedle Sosnowe)
- osiedle "Teresa" – również "podosiedle": T–1
- osiedle "Urszula" – również "podosiedle": U–1
- osiedle "Weronika"
- osiedle "Zuzanna" – również "podosiedle": Z–1
edytuj Środowisko naturalne
Tychy, panorama miasta od strony zachodniej.
Tychy należą do większych miast województwa śląskiego (129 527 mieszkańców w dniu 30 VI 2009) 36. Położone są w jego południowej części na wysokości poniżej 300 m n.p.m., na pograniczu Kotliny Oświęcimskiej i Wyżyny Śląskiej. Miasto leży w obrębie megaregionu Karpackiego, prowincji Karpaty Zachodnie z Podkarpaciem Zachodnim i Północnym, obejmując m.in. fragment Kotliny Oświęcimskiej.
Usytuowane są przy skrzyżowaniu tras międzynarodowych Warszawa–Wiedeń (w Tychach jest to ul. Beskidzka / DK 1) i krajowej Opole-Kraków (ul. Mikołowska i Oświęcimska / DK 44). Miasto położone jest w odległości ok. 58 km w linii prostej na południe od portu lotniczego w Pyrzowicach i 65 km na zachód od portu lotniczego Kraków-Balice, około 30 km na północny wschód od granicy czeskiej oraz ok. 55 km na północ od granicy słowackiej. W odległości 12 km od Tychów przechodzi autostrada A4.
W odległości około 25 km od Tychów znajdują się następujące pasma górskie: Beskid Śląski i Beskid Żywiecki. Odległość ok. 30-45 km od niektórych beskidzkich kurortów jak np. Szczyrk, Żywiec czy Wisła oraz w odległości 38 km od największego beskidzkiego miasta Bielska-Białej sprawia, że Tychy są dobrym miejscem wypadowym w góry, choć oczywiście nie tak dobrym jak samo Bielsko-Biała. W pogodne dni z obszaru miasta widać panoramę Beskidu Śląskiego, Małego i Żywieckiego – z największą górą całego pasma Beskidów – Babią Górą (1725 m n.p.m.) oraz na samym wschodzie horyzontu Beskidu Makowskiego.
Od południa, wschodu i zachodu miasto otaczają Lasy Pszczyńskie będące pozostałością dawnej Puszczy Pszczyńskiej, a na północ od miasta znajdują się Lasy Katowicko-Murckowskie, będące fragmentem południowej części Leśnego Pasa Ochronnego GOP.
Tychy leżą w dorzeczu Wisły, w zlewni Wisła Mała.
Obszar, na którym leżą Tychy występuje w regionie klimatycznym małopolskim. Charakteryzuje się on mikroklimatem wyżynnym z dużym wpływem pobliskich gór – dla miasta jest to pasmo Beskidu Śląskiego i Żywieckiego.
Średnioroczne temperatury powietrza, średnioroczne opady i średnie opady dla półrocza chłodnego (listopad-kwiecień), a także półrocza ciepłego (maj-październik) dla Tychów i dla porównania Warszawy prezentuje poniższe zestawienie:
| Średnia temperatura i opady dla Tychów |
| Miesiąc |
Sty |
Lut |
Mar |
Kwi |
Maj |
Cze |
Lip |
Sie |
Wrz |
Paź |
Lis |
Gru |
Roczna |
| Średnie najwyższe temperatury [°C] |
-1 |
-1 |
4 |
11 |
17 |
22 |
23 |
23 |
19 |
13 |
5 |
2 |
12 |
| Średnie najniższe temperatury [°C] |
-6 |
-8 |
-3 |
2 |
7 |
11 |
12 |
12 |
8 |
3 |
-1 |
-2 |
3 |
| Opady [mm] |
20.3 |
15.2 |
22.9 |
40.6 |
66 |
71.1 |
86.4 |
38.1 |
38.1 |
43.2 |
22.9 |
40.6 |
508 |
| Źródło: |
Charakterystycznym zjawiskiem występującym w Tychach są wiatry wiejące niemal codziennie, stąd Tychy są określane często mianem miasta przeciągów. Wpływa na to m.in. położenie Tychów tzn. "u podnóża gór" oraz Brama Morawska. Charakterystycznym zjawiskiem są też liczne burze oraz duża i nierzadko nagła zmienność pogody na tym obszarze. Do Tychów docierają również silne wiatry halne z pobliskich Beskidów, które wieją najczęściej w okresach jesiennym i wiosennym. Oczywiście nie są one tak silne jak w Beskidach, czy chociaż w Bielsku-Białej ale mogą osiągać nawet 30-32 m/s tj. ok. 120 km/h, jednak takie prędkości w Tychach osiąga stosunkowo rzadkopotrzebne źródło.
Śnieg i śnieg z deszczem w Tychach pada czasami już pod koniec września jak np. w 1995 r. kiedy to miejscami śnieg pokrył zieleń. Utrzymywanie się pokrywy śnieżnej w kwietniu to nic dziwnego. Może ona sięgać nawet do 50 cm jak to miało miejsce 1996 r. Także zimowa sceneria podczas Świąt Wielkanocy zdarza się dosyć często. Zdarzały się lata jak np. w roku 1985 kiedy śnieg spadł 1 maja oraz całkiem niedawno bo 23 i 24 maja 2004 roku kiedy to wystąpiły opady krupy śnieżnej i śniegu z deszczem przy temperaturze +3 i +4 stopnia w dzień i ok. +2 °C w nocypotrzebne źródło.
Park Północny Tychy – ptactwo wodne
- Jeziora i stawy
- Rzeki i cieki wodne
W granicach miasta znajduje się około 150 ha zorganizowanej zieleni (oprócz zieleni na terenach administrowanych przez spółdzielnie mieszkaniowe i MZBM). Parki zajmują 42.2 ha a skwery 32.5 ha[3]. Pozostałe tereny to tereny przyuliczne.
Park Browarniany z muszlą koncertową i pijalnią piwa z 1899 roku
Parki i skwery na terenie miasta miasta[3]:
- Park zabytkowy przy ulicy Katowickiej (tzw. Park Browarniany),
- Park Górniczy na osiedlu „A”,
- Park Północny przy ulicy Edukacji,
- Park Miejski przy Urzędzie Miejskim,
- Park Łabędzi w sąsiedztwie Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego,
- Park Suble I i II,
- Park Jaworek,
- Park św. Franciszka z Asyżu
- Tereny zielone nad Potokiem Tyskim
- Skwer przy ulicy Darwina
- Skwer Niedźwiadków,
- Skwer przy placu M. Skłodowskiej-Curie,
- Skwer przy ulicy Czarnieckiego
- Skwer Starego Alojza,
- Skwer przy ul. Dębowej,
- Ośrodek Wypoczynkowy „Paprocany”
Obszary leśne na terenie miasta zajmują 2 252 ha[3]. Ważnym elementem pasm ekologicznych są również ogrody działkowe. Tychy otoczone są też dużymi kompleksami lasów, głównie Leśnym pasem ochronnym GOP-u i pozostałościami po Puszczy Pszczyńskiej.
Tychy należą do miast o największej liczbie i powierzchni parków w Polsce – 9 miejsce.
Również powierzchnia parków i zieleńców na mieszkańca stawia Tychy w czołówce krajowej. Tak dobre wyniki – 2 miejsce w Polsce – Tychy zawdzięczają posiadaniu kilku parków miejskich.
| Powierzchnia parków spacerowo-wypoczynkowych, zieleńców i terenów zieleni osiedlowej na mieszkańca [m kwadr.] |
| 1. |
Chorzów |
70,9 |
| 2. |
Tychy |
38 |
| 3. |
Bydgoszcz |
36,5 |
| 4. |
Gorzów Wielkopolski |
33,7 |
| 5. |
Katowice |
32,6 |
| 6. |
Sosnowiec |
32,1 |
| 7. |
Dąbrowa Górnicza |
31,9 |
| 8. |
Grudziądz |
29,1 |
| 9. |
Olsztyn |
26,6 |
| 10. |
Gliwice |
26,4 |
edytuj Rozwój demograficzny
Ludność Tychów i jej rozwój demograficzny ma ścisły związek z wcielaniem okolicznych miejscowości oraz rozbudową miasta. W 1975 r. liczba ludności miasta przekroczyła 135 tys. W tym dniu włączono do Tychów: Bieruń, Imielin, Lędziny, gminę Kobiór i gminę Wyry. Dwa lata później włączono gminę Bojszowy, odłączono Imielin. W 1991 r. odłączono Bieruń, Lędziny, gminę Bojszowy, gminę Kobiór i gminę Wyry. Największą populację Tychy odnotowały w 1990 r. – 191 723 mieszkańców.
edytuj Tychy w liczbach
- Położenie Tychów – szerokość geograficzna: 50.08°N, długość geograficzna: 19.00°E
- Powierzchnia gminy – 81,72 km²
- Powierzchnia lasów – 21,64 km²
- Powierzchnia zieleni miejskiej – 1,27 km²
- Powierzchnia zieleni miejskiej na jednego mieszkańca – ok. 8 m²
- Gęstość zaludnienia na 1 km² – ok. 1606
- Liczba mieszkańców – 131 854 (dane z 2004 r.) w tym:
- kobiet: 67 681
- mężczyzn: 64 173
Dokument upamiętniający przejęcie części Górnego Śląska przez Polskę
Pierwsza wzmianka o Tychach pochodzi z 1467 roku. Znajduje się ona w tzw. protokolarzu miasta Pszczyna, w którym zapisywano między innymi informację o wydatkach pszczyńskiej rady miejskiej. Pod datą 1467 zapisano w języku łacińskim zdanie: "Dominikowi z Tychów daliśmy 5 groszy za gonty".
Najstarsze znane ślady pobytu człowieka na terenie obecnych Tychów pochodzę jednak już ze starszej epoki kamienia (na ziemiach polskich jest to okres od ok. 310 000 do 40 000 lat temu). Dowodem średniowiecznego osadnictwa na tym obszarze jest odkryty w okresie międzywojennym, badany przez archeologów w latach sześćdziesiątych XX wieku, cmentarz na terenie Cielmic, obecnie dzielnicy Tychów.
Pierwszy drewniany kościół w Tychach wybudowano około 1500 roku. W źródłach pisanych informacja o nim pojawia się dopiero pod datą 1529. Obecnie jest to kościół p.w. św. Marii Magdaleny. Z kolei z roku 1629 pochodzi pierwsza wzmianka na temat Browaru Książęcego w Tychach. Był on własnością rodów panujących na ziemi pszczyńskiej. Do nich należała również między innymi Huta Paprocka założona na początku XVIII wieku w sąsiedztwie gminy Paprocany.
W listopadzie 1868 do Tychów dotarła kolej żelazna – uruchomiono linię kolejową łączącą Czechowice-Dziedzice, Tychy i Murcki z Szopienicami. W 1887 roku uruchomiono fabrykę celulozy w Tychach-Czułowie. W 1897 roku w Tychach założono drugi browar – Browar Obywatelski.
Po zakończeniu I wojny światowej wielu mieszkańców Tychów i sąsiednich gmin brało udział w powstaniach śląskich 1919-1921. Według wielu historyków wybuch I powstania śląskiego nastąpił w Paprocanach (wówczas samodzielna gmina), w nocy z 16 na 17 sierpnia 1919 roku. W 1922 roku po plebiscycie i III powstaniu śląskim Tychy weszły w skład państwa polskiego ( 83,5% głosów za przyłączeniem do Polski). Naczelnikiem gminy Tychy został wybrany Jan Wieczorek. W 1934 roku Tychy uchwałą Śląskiej Rady Wojewódzkiej z dnia 20 listopada 1933 roku stały się gminą wiejską na prawach miejskich.
W latach II wojny światowej Tychy wraz z polską częścią Górnego Sląska przyłączono do Rzeszy Niemieckiej. Dnia 28 stycznia 1945 roku Armia Czerwona wkroczyła do Tychów.
W latach 1945-54 siedziba wiejskiej gminy Tychy. 4 października 1950 roku Prezydium Rządu przyjęło uchwałę o rozbudowie Tychów. Miesiąc później, dnia 8 listopada, Prezes Rady Ministrów wydał rozporządzenie w sprawie nadania gminie Tychy ustroju miejskiego z dniem 1 stycznia 1951 roku. W granice miasta włączono Paprocany i Wilkowyje. Rozpoczęła się budowa miasta Nowe Tychy, które spełniać miało rolę miasta-sypialni dla Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Pierwsze wybudowane osiedle mieszkaniowe zostało oznaczone literą A. Następne osiedla mieszkaniowe nazywane były według kolejnych liter alfabetu. Autorem projektu osiedla A był Tadeusz Teodorowicz-Todorowski. Generalnymi projektantami miasta Nowe Tychy byli architekci Hanna Adamczewska-Wejchert i Kazimierz Wejchert.
W 1973 roku do Tychów przyłączono gromady Cielmice, Jaroszowice, Urbanowice, część Bierunia Starego. W 1975 roku w granice miasta włączono Bieruń, Lędziny, Imielin, Wyry, Gostyń, Chełm Śląski. W 1977 roku wyłączono z Tychów gminy Imielin, Chełm Śląski i część Kopciowic. W 1991 roku doszło do podziału wielkich Tychów, z granic miasta wyłączono pięć gmin: Bieruń, Bojszowy, Kobiór, Lędziny i Wyry.
W 1997 roku w Tychach utworzono Podstrefę Tyską Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. W tym samym roku otwarto w Tychach Wyższą Szkołę Zarządzania i Nauk Społecznych. W listopadzie 2004 roku zostało otwarte Tyskie Muzeum Piwowarstwa, w kwietniu 2005 roku – Muzeum Miejskie w Tychach[4][5].
edytuj Miasta partnerskie
edytuj Miasta współpracujące
edytuj Architektura
Tychy, panorama miasta od strony południowej.
edytuj Osiedle Anna
-
Osiedle to jest modelowym przykładem architektury socrealistycznej w Polsce. Zaprojektowane przez Tadeusza Teodorowicza-Todorowskiego na początku lat 50 XX wieku jako pierwsze osiedle Nowych Tychów. Przez osiedle przechodzą dwie osie kompozycyjne: wschód-zachód, którą stanowi ul.Arkadowa oraz północ-południe. Krzyżują się one na placu św.Anny, który jest punktem centralnym osiedla, znajdują się tu: biblioteka, poczta, lokale handlowe i usługowe oraz budynek dawnego Domu Kultury "Górnik", gdzie karierę zaczynał legendarny wokalista grupy Dżem, Rysiek Riedel. Osiedle nie imponuje skalą wykonania, natomiast w wielu miejscach: na gzymsach, portalach, elewacjach czy kolumnadach można znaleźć ciekawe elementy architektury socrealistycznej, jak: posągi, płaskorzeźby, gmerki, sgraffito czy malowidła ścienne. Przedstawiają one przede wszystkim zwykłych ludzi pracy: górnika, budowlańca, matkę z dzieckiem (na żłobku), mężczyznę z kontrabasem (na domu kultury) oraz najsłynniejszą robotnicę z kielnią przy wejściu do centralnego placu. Obecnie osiedle jest zaniedbane, a planowana modernizacja ma być rozpoczęta w 2011[6]. Osiedle nie jest wpisane do zabytków, ale miasto samo uznało go za zespół podlegający ochronie[6].
edytuj Place w Tychach
- Rynek – przed II wojną światową Plac 3 Maja. Stanowi centrum Starych Tychów. Przy rynku znajduje się najstarszy tyski kościół, Teatr Mały oraz wybudowane w latach 60 dwupiętrowe bloki mieszkalne. z lokalami handlowo-usługowymi w podcieniach. Na środku Rynku znajduje się nowa fontanna z rzeźbami wydr.
- Plac Wolności – Stare Tychy. Znajduje się tu budynek przedwojennego ratusza miejskiego oraz pierwszej w mieście szkoły. Na placu stoi także zburzony przez hitlerowców i odrestaurowany w 2006 r. pomnik Powstańca Śląskiego.
- Plac św.Anny – osiedle A. Centralny punkt pierwszego osiedla Nowych Tychów. Dawniej nazywany placem Stalina, później W. Pstrowskiego.
- Plac Krzysztofa Kamila Baczyńskiego – Śródmieście os. B.
- Plac G. Bacewicz – osiedle Balbina.
- Plac S. Czarnieckiego – osiedle C–1.
- Plac M. Curie-Skłodowskiej – osiedle C–3.
- Plac Konstytucji 3 Maja – Śródmieście os. H.
- Plac W. Korfantego – osiedle K.
- Plac F. Nowary – Paprocany.
- Plac gen. J. Ziętka – osiedle Z.
- Plac Zbawiciela – osiedle Z–1.
edytuj Pomniki w Tychach
- Pomnik zwany "Żyrafą" jest wkomponowany w Park Miejski niedaleko Urzędu Miasta. Na placu pod "Żyrafą" odbywa się wiele imprez masowych, np. Dni Tyskie, Święto Czekolady czy Port Pieśni Pracy.
- Pomnik Powstańca Śląskiego na Placu Wolności. Zbudowana przed wojną postać z szablą, w czasie działań wojennych zniszczona przez hitlerowców. Został w roku 1958 odbudowany w nieco zmienionej, bardziej odpowiadającej socjalistycznym warunkom postaci przez Augusta Dyrdę. W 2006 r. ten sam autor zrekonstruował oryginalny wygląd pomnika.
- Pomnik gen. S.Grota-Roweckiego – popiersie z 2005 r. przy budynku WKU.
- Pomnik Starego Alojza – postać z kultury Ślązaków. Od 2007 r. stoi naprzeciw Wyższej Szkoły Zarządzania i Nauk Społecznych na skwerze swojego imienia.
- Pomnik Zesłańców Sybiru przy rondzie tego samego imienia w dzielnicy Paprocany.
- Popiersie upamiętniające rzeźbiarza Augusta Kissa w dzielnicy Paprocany, skąd pochodzi.
Wszystkie powyższe pomniki (poza dwoma ostatnimi) są autorstwa związanego z Tychami śląskiego rzeźbiarza Augusta Dyrdy.
edytuj Znaczące budynki w Tychach
Al. Bielska – Tychy nowe budownictwo.
Osiedle Balbina ul. Barona 30
Brama słońca ul. Dmowskiego
- Urząd Miasta – budynek ma 9 pięter i składa się z trzech skrzydeł A,B,C. Znajduje się w nim większość wydziałów Urzędu Miasta. Wyjątkiem jest Wydział Komunikacji. Na parterze UM Tychy znajduje się Biuro Obsługi Klienta gdzie mieszkańcy mogą załatwić większość urzędowych spraw.
edytuj Budynki i placówki w liczbach
- Teatry – 1
- Muzea – 3
- Kina – 1 (multikino – 5 sal kinowych na 1221 miejsc)
- Stadiony – 3
- Lodowiska – 3 (w tym 2 okresowe)
- Biblioteki – 16
- Pływalnie, baseny, baseny szkolne – 3
- Apteki ogólnodostępne – 23
- Przychodnie – 27
- Szpitale – 2
- Liczba placówek pocztowych i telekomunikacyjnych – 14
- Liczba oczyszczalni ścieków – 2
- Liczba wysypisk zorganizowanych – 1
Prasa:
- Agora S.A. Gazeta Wyborcza
- Echo – Górnośląski Tygodnik Regionalny (ukazuje się w środy)
- Nowe Echo, tygodnik (obecnie tyski dodatek piątkowy do Dziennika Zachodniego)
- Twoje Tychy, tygodnik (ukazuje się we wtorki)
- Twoje Miasto, tyski miesięcznik samorządowy. (obecnie dodatek do tygodnika Twoje Tychy)
- Gazeta Tyska, tygodnik (zlikwidowany)
- Tydzień w Tydzień – Śląski Tygodnik Regionalny – dawniej Tydzień w Tychach (zlikwidowany)
Radio:
- Radio Express, 92,3 FM (Rozgłośnia przeniesiona do Bielska)
- Radio "Karolina" Złote Przeboje, 91,2 FM (Grupa Radiowa Agory Sp. z o.o.)
- Radio Roxy Fm, 94,5 FM (Grupa Radiowa Agory Sp. z o.o.)
- Radio TOK Fm, 97,4 FM (Grupa Radiowa Agory Sp. z o.o.)
- Rock Radio Śląsk (zlikwidowane)
Telewizja:
- TV Silesia – (TVS) wiadomości z miasta w telewizji regionalnej
edytuj Opieka zdrowotna
- Wojewódzki Szpital Specjalistyczny Nr 1 im. Prof. Józefa Gasińskiego – Tychy, ul. Edukacji 102
- Szpital Miejski – Tychy, ul. Cicha 27; od 30 czerwca 2010 roku stanie się prywatnym przedsiębiorstwem
edytuj Edukacja i nauka
edytuj Szkoły wyższe
Park Browarniany z muszlą koncertową
edytuj Obiekty zabytkowe
Według rejestru zabytków KOBiDZ[7] na listę zabytków wpisane są obiekty:
- kościół parafialny p.w. św. Marii Magdaleny, 1744-82, 1906-07, nr rej.: 671/66 z 28.05.1966
- zespół pałacowy, ul. Katowicka, nr rej.: 1296/83 z 18.01.1983:
- pałac, XVIII-XIX
- pijalnia piwa, murowano-drewniana z 1899
- muszla koncertowa, murowano-drewniana z 1899
- park
- stajnia z początku XIX wieku
- willa z ogrodem, ul. Damrota 41, z początku XX wieku, nr rej.: A/1527/93 z 30.04.1993
- stodoła, ul. Mikołowska 177, drewniana z XIX wieku, nr rej.: 672/66 z 28.05.1966
- browar, ul. Mikołowska z XVIII-XX wieku, nr rej.: 670/66 z 28.05.1966
- piwnice składowe „Ameryka” i „Toszek”
- zespół Browaru Obywatelskiego, ul. Browarna 7, nr rej.: A/80/03 z 28.02.2003:
- słodownia z 1896-97 roku
- warzelnia z maszynownią i leżakownia (1896-97)
- bednarnia – (1896-97)
- młotownia z 1914 roku
- rozdzielnia z 1914 roku
- warsztat mechaniczny (1896-97)
- stajnie i garaże z 1930 roku
- portiernia (1896-97)
- studnia głębinowa (1896-97)
- budynek dyrekcji z kasynem z lat 1896-97
- zespół huty paprockiej, XVIII-XIX, nr rej.: A/1427/91 z 10.07.1991:
- budynek mieszkalno-administracyjny z 2 połowy XIX wieku
- budynek produkcyjny z połowy XIX wieku
- budynek gospodarczy z 1787
edytuj Religia – kościoły i związki wyznaniowe
Parafia św. Marii Magdaleny w Tychach
Kościół ewangelicko-augsburski p.w. św. Piotra i Pawła
edytuj Kościół rzymskokatolicki
- Dekanat Tychy Stare
- Dekanat Tychy Nowe
edytuj Kościoły protestanckie
edytuj Sport i rekreacja
edytuj Kluby sportowe w Tychach
- Piłka nożna: GKS Tychy, OKS ZET Tychy, OKS JUW-e Jaroszowice, GKS 71 II Tychy, KTK Tychy, Fala Tychy ,TKKF Pionier/MUKS Bachus Tychy, Chrzciciel Tychy, KS Czułowianka, Ogrodnik Cielmice, MOSM Tychy
- Hokej: GKS Tychy, GKS "Atomówki" Tychy
- Piłka halowa: GKS Jachym Tychy, Rodakowski Tychy, Cekol Tychy, UKS Tyska 5
- Rowery: Tyskie Stowarzyszenie Rowerowe, KTK Gronie przy PTTK Tychy
- Judo: UKS Ippon Tychy
- Unihokej: TKKF Pionier Tychy
- Kolarstwo szosowe: Kolarskie Towarzystwo Sportowe
- Koszykówka: KKS Tychy, MOSM Tychy
- Siatkówka męska: KS Rodakowski, GKS KOMBUD Tychy
- Tenis stołowy: Górnośląski Klub Sportowy Tychy
- Rajdy samochodowe: Automobilklub Ziemi Tyskiej
- Football Amerykański: Falcons Tychy
- Brazylijskie Jiu-Jitsu: Bastion Tychy
edytuj Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Tychach
Działalność sportową i rekreacyjną prowadzi Zespół ds Sportu i Organizacji Imprez, w którego skład wchodzą m.in. Miejski Ośrodek Sportów Młodzieżowych, Dział Organizacji Imprez, Osiedlowe Centra Sportowe. Ośrodek finansowany w całości ze środków budżetu miasta. MOSiR Tychy zarządza obiektami:
- Stadion Zimowy w Tychach – Lodowisko znajduje się na osiedlu "G" przy ul. Gen. Ch. de Gaulle'a 2 Na przełomie roku 2008/2009 lodowisko zostało gruntownie zmodernizowane czyniąc je najnowocześniejszym stadionem zimowym w Polsce.
- Hala Sportowa przy ul. Piłsudskiego została oddana do użytku 25 Maja 2008 r. Hala ma powierzchnię 1100 m2 i posiada 924 miejsca siedzące oraz 260 stojących. Na terenie obiektu mieści się sauna i siłownia.
- Kryta Pływalnia zlokalizowana jest ul. Edukacji 9. Posiada basen sportowy, basen rozgrzewkowy, basen zjeżdżalni, zjeżdżalnię, hydromasaże, saunę oraz siłownię.
- Stadion Miejski w Tychach mieści się przy ul. Edukacji 7. Na terenie Stadionu Miejskiego odbywają się mecze piłki nożnej II ligi, klasy A, Śląskiej Ligi Juniorów i Trampkarzy, Szkolnej i Amatorskiej Ligi Piłki Nożnej oraz wiele rozgrywek i imprez sportowo-kulturalnych. Planowana jest przebudowa w najbliższych latach.
- Ośrodek Wypoczynkowy "Paprocany" został ulokowany przy Jeziorze Paprocany od strony miasta. Na jego terenie znajduje się strzeżona piaszczysta plaża. Przy samej plaży można wypożyczyć sprzęt pływający (kajaki, rowerki wodne). Na terenie ośrodka znajdują się punkty gastronomiczne.
- Kompleks Sportowy "Paprocany" wyposażony jest w boisko do piłki lub siatkówki plażowej, boisko wielofunkcyjne ze sztuczną nawierzchnią oraz siłownię.
edytuj Miejski Ośrodek Sportów Młodzieżowych
Bezrobocie w Tychach wynosi 3,7% i jest to najniższa wartość wśród powiatów grodzkich w woj. śląskim – po Katowicach i przed Rybnikiem (odpowiednio 2,1% i 4,6%)[8]
Miasto znane jest z browaru – Tyskie Browary Książęce, które obecnie wchodzą w skład Kompanii Piwowarskiej SA. Jest to najstarszy nieprzerwanie działający browar w Polsce. Na terenie browarni istnieje również Tyskie Muzeum Piwowarstwa.
W Tychach znajdują się zakłady motoryzacyjne koncernu FIAT, w których produkuje się najwięcej samochodów w Polsce. Tyska fabryka FIAT-a ma wyłączność na produkcję Fiata Panda na całą Europę, poza tym na terenie fabryki produkowany jest nowy model Forda wykorzystany w filmie o Jamesie Bondzie.
W mieście znajduje się podstrefa Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.
ronda – plan rozmieszczenia
Przez miasto przebiegają drogi:
W Tychach znajdują się następujące ronda:
| Lp |
Skrzyżowanie ulic |
Nazwa ronda |
Rok powstania ronda |
| 1 |
al. marsz. J. Piłsudskiego – ul. Armii Krajowej |
Paprocańskie |
1993 |
| 2 |
al. Bielska – ul. Żwakowska – al. Jana Pawła II |
Polonia |
1996 |
| 3 |
al. Bielska – Jaśkowicka – al. marsz. J. Piłsudskiego |
Skałka |
1997 |
| 4 |
al. marsz. J. Piłsudskiego – ul. R. Dmowskiego |
Lwowskie |
1997 |
| 5 |
ul. R. Dmowskiego – ul. S. Grota-Roweckiego – al. Jana Pawła II |
Cassino |
1997 |
| 6 |
al. Jana Pawła II – ul. Armii Krajowej – ul. Paprocańska – ul. Wyszyńskiego |
Olimpijskie |
1999 |
| 7 |
ul. Towarowa |
Strefowe |
2000 |
| 8 |
ul. Żwakowska – ul. Harcerska |
Sublańskie |
2001 |
| 9 |
ul. Jaśkowicka – ul. Stoczniowców 70 |
Żwakowskie |
2002 |
| 10 |
ul. gen. W. Sikorskiego – ul. Armii Krajowej |
Zesłańców Sybiru |
2005 |
| 11 |
ul. Harcerska – ul. Stoczniowców 70 |
bez nazwy |
2007 |
| 12 |
ul. Stoczniowców 70 – ul. Żawkowska – ul. Glińczańska – ul. Borowa |
bez nazwy |
(w budowie) |
| 13 |
ul. Oświęcimska (DK44) – ul. Turyńska (DK44) – ul. Kościelna – ul. Długa |
|
(projektowane) |
edytuj Transport kolejowy
W dzielnicy Stare Tychy znajduje się dworzec PKP, skąd istnieją bezpośrednie połączenia kolejowe do takich miast jak Warszawa, Gdynia, Kielce, Ostrava, Wiedeń, Łódź, Ustka, Częstochowa, Cieszyn, Białystok, Katowice czy Bielsko-Biała. Pomimo peryferyjnego położenia dojazd do dworca jest stosunkowo łatwy, jako że trasy większości miejskich linii autobusowych i wszystkich trolejbusowych przebiegają obok niego. Tychy nie posiadają dworca PKS.
Przystanek SKR Tychy – Miasto
Szybka Kolej Regionalna - została otwarta 14 grudnia 2008 r. Ułatwia ona dojazd do sąsiadujących z Tychami Katowic. Do użytku zostały oddane dwie stacje – Tychy Miasto i Tychy Zachodnie. Stacje znajdują się w wykopie, przebiegającym przez miasto. Podróż z przystanku Tychy Miasto do głównego dworca w Katowicach zajmuje 24 minuty. Linię obsługują 3 pociągi Flirt EN75. Do 2012 zostaną wybudowane dwie nowe stacje Tychy Lodowisko i Tychy Bielska. Bilet jest zintegrowany z MZK Tychy (autobusowo-trolejbusowo-pociągowy), obowiązuje pomarańczowa taryfa obok normalnej taryfy PKP. W planach jest także uruchomienie połączenia SKM do Oświęcimia.
edytuj Komunikacja miejska
Miejski Zarząd Komunikacji w Tychach (MZK Tychy) - organizator komunikacji miejskiej z Tychów. Działalność MZK Tychy jest prowadzona głównie na terenie miasta Tychy oraz na terenie sąsiednich gmin. Obsługuje 35 linii zwykłych, 2 pośpieszne, 5 trolejbusowych, 10 mikrobusowych i jedną szkolną.W Tychach obowiązuje taryfa czasowa, dostępne są bilety 20-, 40-, i 90-minutowe, dobowe, tygodniowe, miesięczne i kwartalne[9]Głównymi przewoźnikami są PKM Tychy, Tyskie Linie Trolejbusowe oraz firma Meteor Jaworzno. Pozostali przewoźnicy obsługują linie mikrobusowe.
Trolejbusy w Tychach – to jeden z elementów komunikacji miejskiej (ok. 40 km trakcji), występujący obok tradycyjnej komunikacji autobusowej. W Tychach jest pięć linii trolejbusowych (A, B, C, D, E). Trolejbusy w liczbie 23 szt.(w tym 6 niskopodłogowych) są zbudowane na bazie autobusów marki Jelcz oraz Solaris.
Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej w Tychach - Tabor to 74 autobusy, z czego blisko 90 procent to pojazdy niskopodłogowe. Do 2012 roku przedsiębiorstwo planuje wycofać wszystkie pojazdy wysokopodłogowe .Trzon taboru stanowią autobusy marki Solaris i Volvo.
edytuj Transport lotniczy
Tychy mają dobre połączenie drogowe z lotniskiem w Pyrzowicach. Dojazd za pomocą drogi ekspresowej S1.
Siedziba WKU – Tychy ul. Grota Roweckiego
Wojskowa Komenda Uzupełnień w Tychach jest jednostką administracji wojskowej w Polsce zajmującą się administracją rezerw osobowych. Tyskie WKU pełni rolę organu wykonawczego Ministra Obrony Narodowej i jest podporządkowana bezpośrednio szefowi Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Katowicach. Odpowiada za realizowanie problematyki obronnej i administracji wojskowej w ramach administrowanego terenu. Jako główne zadania, to przede wszystkim zadania z zakresu zapewnienia mobilizacyjnego rozwinięcia jednostek wojskowych, a co za tym idzie to: współdziałanie ze starostwami powiatowymi w zakresie polityki obronnej państwa, współdziałanie z Obroną Cywilną, powoływanie żołnierzy rezerwy do czynnej (kontraktowej) służby wojskowej, wnioskowanie o mianowanie na wyższe stopnie wojskowe żołnierzy rezerwy, rekrutacja kandydatów do szkół wojskowych, ewidencja wojskowa osób podlegających powszechnemu obowiązkowi obrony i wreszcie kreowanie pozytywnego wizerunku Wojska Polskiego. Tyska Wojskowa Komenda Uzupełnień prócz świadczeń na rzecz obrony również współpracuje z innymi organami i podmiotami w sprawach związanych z nie tylko obronnością państwa. Prowadzi liczne spotkania z dziećmi i młodzieżą szkół znajdujących się na terenie jej działania. Za swoją działalności służbową Komenda była wielokrotnie wyróżniana. Zajmowała również czołowe lokaty we współzawodnictwie wojskowym.
Komendanci WKU Tychy:
- ppłk Karol Żukowski (1966-1968)
- płk Włodzimierz Gosz (1968-1976)
- płk dypl. Augustyn Sałagan (1976-1982)
- ppłk Kazimierz Czerwiński (1982-1990)
- ppłk dypl. Marek Laskowski (1990-1992)
- płk Andrzej Kukuła (1992-1998)
- ppłk Zbigniew Piątek (1998-2002)
- ppłk Maciej Radziak (2002-)
edytuj Osoby związane z Tychami
edytuj Honorowi Obywatele
Zasady przyznawania honorowego obywatelstwa określa uchwała Rady Miasta Tychy nr 0150/XXVI/509/04 z dnia 28 października 2004 r.
- Tytuł ten w grudniu 2004 roku jako pierwszy otrzymał:
- ksiądz arcybiskup doktor Damian Zimoń – Metropolita katowicki – w uznaniu "wyjątkowej roli, jaką, w ciągu 70-lecia istnienia miasta, odegrał w integracji tyskiej społeczności Kościół Katolicki oraz osobistego zaangażowania Księdza Arcybiskupa w sprawy Tychów".
- 23 stycznia 2009 r. na uroczystej sesji inaugurującej obchody 75-lecia nadania Tychom praw gminy miejskiej tytuły Honorowego Obywatela Miasta Tychy zostały wręczone trzem kolejnym osobom:
- Mariusz Czerkawski – tyski hokeista – honorowe obywatelstwo Tychów otrzymał za: osiągnięcia sportowe w kanadyjsko-amerykańskiej lidze hokejowej NHL, za promowanie Tychów w Polsce, Europie i na świecie, za promowanie wśród mieszkańców miasta sportu i zdrowego stylu życia.
- Marek Moś – założyciel i dyrektor artystyczny Orkiestry Kameralnej Miasta Tychy – AUKSO – honorowe obywatelstwo Tychów otrzymał: za stworzenie i prowadzenie w Tychach orkiestry na najwyższym, europejskim i światowym poziomie artystycznym, za rozbudzanie zainteresowania mieszkańców miasta wysoką kulturą i zaspokajanie ich potrzeb w tej materii, za promocję Tychów podczas koncertów w Polsce, Europie i na świecie.
- Marek Szczepański – profesor socjologii, współzałożyciel samorządowej Wyższej Szkoły Zarządzania i Nauk Społecznych w Tychach – honorowe obywatelstwo Tychów otrzymał: za współzałożenie Wyższej Szkoły Zarządzania i Nauk Społecznych w Tychach, co pozwala kształcić młodych ludzi, za aktywnych uczestników życia społecznego, silnie związanych ze społecznością lokalną i regionalną, za współtworzenie spotkań naukowych pod nazwą Tyskie Seminaria Majowe, dzięki którym Tychy, nie będąc wielkim ośrodkiem akademickim, zaistniały na naukowej mapie Polski, za aktywną realizację imperatywu: „Myśl globalnie, działaj lokalnie”, za prace badawcze nad społecznością i zbiorowością lokalną oraz ojczyzną prywatną: naszym mniejszym niebem.
edytuj Ludzie urodzeni w Tychach
Lista osób urodzonych w Tychach, które mają biogram na stronach Wikipedii:
Przypisy
edytuj Bibliografia
edytuj Linki zewnętrzne
Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Tychy
|
Dzielnice Tychów |
|
|
|
 |
|
